Adet Döngüsü

Adet döngüsü yani menstrüel döngü ...

 
Adet döngüsü.

Adet döngüsü, üreme çağında olan bir kadında ortalama 28 günde bir tekrar eder. Her ay adetin başlangıcından diğer adetin başlangıcına kadar olan süreci içerir. Adet döngüsü mens, siklüs veya periyod olarak da bilinir.

Halk arasında Adet kanamasını tarif etmek için farklı kelimeler kullanılmaktadır. En sık olanları "menstruasyon kanaması görmek", "aybaşı olmak", "regl olmak", "adet olmak", "adet görmek". Adet kanaması İngilizcede “menstruation” kelimesinden gelmektedir. Daha az rastlanan kullanımlar ise “mens olmak”, "renkli olmak" ve "kirlenmek" şeklindedir.

Adet döngüsü (siklus), adet tarihinin ilk gününden daha sonraki adet tarihinin birinci gününe olan zamanı ve kadın vücudunda bu zaman içinde meydana gelen değişimleri içerir.

Son Adet Tarihi (SAT) nedir?
Son Adet Tarihi olarak bilinmesi gereken tarih, son adetinizin başladığı yani ilk günüdür. (Adetin bittiği tarih değil) Tüm gebelik hesaplamalarında, jinekolojik muayenelerinizde ve smear testinizi yaptırırken bu bilgiyi jinekologunuza vermeniz önemlidir.

Adet döngüsü ergenlik döneminden menopoz dönemine kadar devam eder. Menopoz dönemi yumurtalıklarda olgunlaşabilecek yumurta hücrelerinin tümüyle tükendiği zamandır. Gebelik Sırasında ve emzirmenin sürdüğü süre boyunca geçici olarak duraklar.

Adet Kanaması ve ay ile İlgisi nedir?
"Aybaşı" olarak da tarif edilen adet kanaması, ay ile kadının adet döngüsünün ilişkilendirdiğini gösteren bir işarettir.

Ay'ın da adet döngüsü gibi bir döngüsü olması, Ay ile adet döngüsü ve kanaması arasındaki ilginç bir benzerlik. 29.5 gün süren Ay'ın döngüsünde her ay hiçbir şaşma olmaz.

İlk "Adet Kanaması"
Ergenliğe geçiş döneminde, bir kız çocuğu yaklaşık 12.5 yaşında ilk adet kanamasını görür. Henüz yumurtlama süreci olmadığından "ilk kanama" gerçek ve düzenli aralıklarla değildir. Genital organları ve hormon salgı mekanizmaları geliştiğinde yumurtlama süreci başlar ve kız çocuğunda oluşan adet kanamaları düzenli hale gelir.

Genç kızlarda ergenlik döneminde önce meme gelişimi (telarj), daha sonra genital alanlarda tüylenme (pubarj) ve en son olarak da “menarş” adı verilen adet görme gerçekleşmektedir. Görülen ilk adetlerde yumurtlama genelde olmamaktadır, hatta bu yumurtlamanın olmaması durumu birkaç yıl süresince devam edebilmektedir.

Günümüzde medyadan ve çevreden alınan seksüel uyarıların artması nedeni ile adet yaşı 10 yaşlarına kadar düşmüştür.

Adet kanamasının işlevi nedir?
Adet döngüsü sırasında yumurtalıklarda, rahim iç tabakasında ve beyinde farklı şeyler olur. Beyinden salgılanan hormonların yumurtalıkları uyarmasıyla döllenmeye hazır yumurta hücresinin yumurtalıklardan atılmasıyla sonuçlanır. Rahim iç tabakası da bu sırada olası bir gebeliğe kendini hazırlar. Yumurta hücresinin ömrü döllenme gerçekleşmediğinde sonlanır. Bu esnada gebeliğe hazırlanmış rahim iç tabakasının dışarı atılmasına “adet kanaması” denir.

Muhtemel bir gebeliğin oluşabilmesi ve şartların uygun olması için rahim iç tabakasının "tazelenmesi" adet kanamasının en önemli amacıdır.

Yumurtlama (ovulasyon) nasıl gerçekleşir?
Beyinden salgılanan FSH hormonu etkisiyle, adet döngüsünün ilk aşamasında yumurtalıklardan birinde yumurtalık hücrelerinden biri gelişme sürecine girer. Yumurta hücresi olgunlaştığında “folikül” adı verilen içi berrak bir sıvı dolu olan kesecik içindedir.

Adetin ilk günlerinde birkaç milimetre olan folikul, yumurtlama günü geldiğinde (siklüsün ortalarında) yaklaşık 20-21 milimetrelik çapa ulaşır.

Östrojen hormonu folikül olgunlaştıkça artarak üretilmeye devam eder ve kana geçer. Beynin hipofiz bezinden salgılanan luteinize edici hormon (LH) salgısı, kandaki östrojen en yüksek seviyeye ulaştığında aniden tetiklenir. 12 saat gibi bir sürede LH salgısı artar ve en yüksek seviyesine ulaşır. Bu nedenle folikül en hassas yerinden çatlar ve içindeki yumurta hücresini bırakır. Adet döngüsünün 14. günü gerçekleşen bu duruma yumurtlama (ovulasyon olayı) denir.

Adet ve ovulasyon yani yumurtlama. Fallop tüpünün saçakları tarafından serbestleşen yumurta hücresi yakalanarak tüp içine alınır. Fallop tüpü karın boşluğu ve rahim içi boşlukla temas halindedir. Yumurta hücresinin karın boşluğuna düşmesini saçakların aktif hareketleri engeller. Tüp içine giren yumurta hücresi, tüpün içinde bulunan “silya” adlı tek yönde harekete izin veren özel "tüycükler" yardımıyla fallop tüpünün içinde rahim içi boşluğa doğru ilerler.

“Sarı Cisim” (Corpus luteum) adı verilen bir yapı folikül çatladıktan sonra oluşur ve progesteron hormonu üretmeye başlar.

Yaklaşık 10. gebelik haftasına kadar progesteron hormonu salgılamaya devam eden Sarı cisim gebelik oluştuğunda bebeğe hormon desteği verecektir. Rahim içinde gebelik oluşursa fetus (bebek) 10. haftadan itibaren kendi progesteron hormonunu kendisi üretebilecek hale gelir.

Gebelik oluşmazsa sarı cismin (corpus luteum) işlevi 14 günde biter. Bu nedenle progesteron hormonu seviyesi kısa sürede düşer. Bu süreç rahim iç tabakasının desteğini kaybederek dağılması ile sonuçlanır.

Bu dağılma adet kanamasıyla olur ve bu doku kanamayla birlikte vücuttan dışarıya atılır.

Adet döngüsü ne kadar sürer?
Kadında genellikle adet döngüsü 28 gün sürmekte, alt sınır olarak 21 gün üst sınır olarak 35 gün olabilir. Yani bir kadının adetlerinin her ay 7 gün öne kayması veya 5 gün ileri gitmesi normal olarak kabul edilmektedir.

Ortalama 4 gün devam eden adet kanaması, alt sınır olarak 1 gün üst sınır olarak 7 gündür.

İlk 5-7 yıllık süre içerisinde daha uzun süren adet döngüsü, hormon salgılayan sistemler olgunlaştığında üreme çağına özgü düzenli süreler olur. Kadınlar 40'lı yaşlara geldiğinde adet döngüsü uzamaya başlar. Bu süre 2-8 yıl devam eder ve sonunda menopozun ortaya çıkması ile adet döngüsü biter.